Του Χρήστου Κωνσταντινίδη
Μια ηχηρή παρέμβαση από το Ισραήλ επαναφέρει στο διεθνές προσκήνιο τη Γενοκτονία των Ποντίων και εκθέτει την επιλεκτική στάση της Άγκυρας απέναντι στην ιστορική λογοδοσία. Η ισραηλινή εφημερίδα Israel Hayom φιλοξενεί άρθρο του Έλληνα δημοσιογράφου Χρήστου Κωνσταντινίδη, το οποίο θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν: Πώς απαιτεί δικαιοσύνη για τις πράξεις άλλων κρατών, όταν η Τουρκία αρνείται να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου;
Η δημοσίευση της 13ης Οκτωβρίου 2026 δεν αποτελεί μια απλή ιστορική αναδρομή. Πρόκειται για πολιτική παρέμβαση με διεθνείς προεκτάσεις, που συνδέει τη σημερινή τουρκική εξωτερική πολιτική με τα εγκλήματα της περιόδου 1914-1923.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Νίκος Καπετανίδης, ο δημοσιογράφος που εκτελέστηκε από τις κεμαλικές αρχές επειδή αρνήθηκε να σιωπήσει μπροστά στις διώξεις του Ποντιακού Ελληνισμού.
Η Israel Hayom ανοίγει τον ιστορικό φάκελο της Τουρκίας
Το άρθρο, με τίτλο «Η Τουρκία απαιτεί λογοδοσία από το Ισραήλ, αλλά όχι από τον εαυτό της», αναδεικνύει μια βαθιά αντίφαση της πολιτικής Ερντογάν.
Η Άγκυρα καταγγέλλει το Ισραήλ για τη στρατιωτική του δράση στη Γάζα και επικαλείται το διεθνές δίκαιο, αλλά εξακολουθεί να απορρίπτει τον χαρακτηρισμό των διώξεων κατά των Ποντίων ως γενοκτονίας.
Το ζήτημα δεν είναι εάν πρέπει να ερευνηθούν οι καταγγελίες εναντίον του Ισραήλ. Ασφαλώς πρέπει. Το ζήτημα είναι γιατί η ίδια αρχή της λογοδοσίας δεν γίνεται αποδεκτή από την Τουρκία για το δικό της ιστορικό παρελθόν.
Αυτή η αντίφαση αποτελεί τον πυρήνα της παρέμβασης Κωνσταντινίδη.
Νίκος Καπετανίδης: Η πένα που αψήφησε τις κεμαλικές διώξεις
Στις 21 Σεπτεμβρίου 1921, στην Αμάσεια, ο 32χρονος Νίκος Καπετανίδης οδηγήθηκε στην αγχόνη.
Γεννημένος στη Ριζούντα το 1889, είχε σπουδάσει στο Φροντιστήριο Τραπεζούντας και το 1918 ίδρυσε την εφημερίδα «Εποχή».
Μέσα από τα δημοσιεύματά του κατέγραφε επιθέσεις, εκτοπισμούς, καταστροφές ελληνικών κοινοτήτων και τη δράση ένοπλων ομάδων.
Η «Εποχή» δεν ήταν απλώς μια εφημερίδα. Ήταν ένας μηχανισμός καταγραφής γεγονότων που διαφορετικά θα μπορούσαν να χαθούν μέσα στη σιωπή και τον φόβο.
Ο Καπετανίδης γνώριζε ότι κάθε αποκαλυπτικό άρθρο αύξανε τον κίνδυνο για τη ζωή του. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε να δημοσιεύει.
Η αναμέτρηση με τον Τοπάλ Οσμάν
Καθοριστικό επεισόδιο αποτέλεσε η συνάντησή του με τον Τοπάλ Οσμάν, τον διαβόητο παραστρατιωτικό αρχηγό της Κερασούντας.
Ο Τοπάλ Οσμάν είχε συνδεθεί με σφαγές και διώξεις ελληνικών και αρμενικών πληθυσμών.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του αδελφού του Καπετανίδη, ο παραστρατιωτικός αρχηγός επισκέφθηκε τα γραφεία της «Εποχής» και απαίτησε να σταματήσουν τα εναντίον του δημοσιεύματα.
Ο Έλληνας δημοσιογράφος δεν υπέκυψε στις απειλές.
Η άρνησή του να εγκαταλείψει τη δημοσιογραφική του αποστολή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, όταν η ελευθερία του Τύπου και η προστασία των μαρτύρων ιστορικών εγκλημάτων αποτελούν βασικά ζητήματα διεθνούς ενδιαφέροντος.
Οι αγχόνες της Αμάσειας και η εξόντωση της ποντιακής ηγεσίας
Οι δίκες της Αμάσειας το 1921 αποτέλεσαν μία από τις σκοτεινότερες σελίδες της ιστορίας του Πόντου.
Στα έκτακτα Δικαστήρια Ανεξαρτησίας οδηγήθηκαν εκπρόσωποι της ελληνικής κοινότητας, μεταξύ των οποίων κληρικοί, εκπαιδευτικοί, επιχειρηματίες και δημοσιογράφοι.
Οι διαδικασίες χαρακτηρίζονταν από σοβαρή απουσία εγγυήσεων δίκαιης δίκης.
Ο Καπετανίδης κατηγορήθηκε για τη δράση του υπέρ της ανεξαρτησίας του Πόντου.
Δεν αποκήρυξε τις πεποιθήσεις του. Αντιθέτως, σύμφωνα με τις ιστορικές αφηγήσεις, υπερασπίστηκε ακόμη και την προοπτική ένωσης του Πόντου με την Ελλάδα.
Η τελευταία του κραυγή, σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, ήταν «Ζήτω η Ελλάς!».
Τα ντοκουμέντα που επέζησαν από τις εκτελέσεις
Οι κεμαλικές αρχές εκτέλεσαν τον δημοσιογράφο, αλλά δεν εξαφάνισαν το έργο του.
Το αρχείο της «Εποχής» διασώθηκε χάρη στην οικογένειά του και παραδόθηκε αργότερα στο σωματείο «Παναγία Σουμελά».
Το 2024 παρουσιάστηκε συγκεντρωτική έκδοση των φύλλων της εφημερίδας, έπειτα από εργασίες συντήρησης και ψηφιοποίησης.
Αυτά τα έγγραφα αποτελούν πρωτογενείς ιστορικές πηγές, με εξαιρετική αξία για τη μελέτη των διώξεων του Ποντιακού Ελληνισμού.
Η σημασία τους βρίσκεται στο γεγονός ότι καταγράφουν περιστατικά την περίοδο κατά την οποία συνέβαιναν, προσφέροντας στους ερευνητές τη δυνατότητα να εξετάσουν μαρτυρίες και πληροφορίες της εποχής.
Το διπλό μέτρο της Άγκυρας και η Γάζα
Η αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερο γεωπολιτικό βάρος εξαιτίας της στάσης της Τουρκίας απέναντι στο Ισραήλ.
Τον Αύγουστο του 2024, η Άγκυρα κατέθεσε δήλωση παρέμβασης στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στην υπόθεση που αφορά τις κατηγορίες περί γενοκτονίας στη Γάζα.
Οι συγκεκριμένες καταγγελίες οφείλουν να αξιολογούνται ανεξάρτητα, βάσει αποδεικτικών στοιχείων και διεθνούς δικαίου. Δεν μπορούν να συμψηφίζονται με διαφορετικά ιστορικά εγκλήματα.
Ωστόσο, η απαίτηση για διεθνή λογοδοσία δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά ανάλογα με τις πολιτικές σκοπιμότητες κάθε κυβέρνησης.
Η Τουρκία επιμένει στην απόρριψη του χαρακτηρισμού της Γενοκτονίας των Ποντίων, παρά την ιστορική έρευνα και τις προσπάθειες διεθνούς αναγνώρισης.
Το μήνυμα στην Αθήνα: Η ιστορική μνήμη να γίνει διπλωματική πρωτοβουλία
Η ελληνική Βουλή καθιέρωσε το 1994 τη 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου.
Όμως, η ιστορική δικαίωση δεν εξαντλείται στις επετειακές τελετές.
Η Ελλάδα διαθέτει δυνατότητες ουσιαστικότερης διεθνούς δράσης: μεταφράσεις ιστορικών τεκμηρίων, συνεργασίες πανεπιστημίων, επιστημονικές εκδόσεις και παρουσιάσεις σε ξένα κοινοβούλια.
Το αρχείο Καπετανίδη μπορεί να αποτελέσει κεντρικό στοιχείο αυτής της προσπάθειας.
Παράλληλα, η δημοσίευση σε ισραηλινό μέσο αποδεικνύει ότι το ζήτημα μπορεί να απασχολήσει ένα ευρύτερο διεθνές ακροατήριο, πέρα από την Ελλάδα και την ποντιακή διασπορά.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: Η Τουρκία μπορεί να αρνείται την ιστορική αναγνώριση, αλλά δεν μπορεί να σβήσει τα ντοκουμέντα.
Ο Νίκος Καπετανίδης εκτελέστηκε πριν από 105 χρόνια. Σήμερα, η ιστορία του επιστρέφει μέσα από τον διεθνή Τύπο, υπενθυμίζοντας ότι η δημοσιογραφία μπορεί να διατηρήσει ζωντανή την αλήθεια ακόμη και όταν εκείνοι που την καταγράφουν πληρώνουν με τη ζωή τους.
