Μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη για τις εξελίξεις σε Αιγαίο, Κύπρο και Ανατολική Μεσόγειο παραχώρησε στο International Institute of Strategy ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων, αναλυτής και σχολιαστής Γιάννος Χαραλαμπίδης.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η απόφαση της Τουρκίας να προχωρήσει στη θεσμοθέτηση της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας», εξέλιξη την οποία ο κ. Χαραλαμπίδης χαρακτήρισε ως φυσική συνέχεια της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής, αλλά και ως αποτέλεσμα της πολιτικής των «ήρεμων νερών» από την Αθήνα.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η Άγκυρα περνά πλέον από την πολιτική διατύπωση των διεκδικήσεων στη νομική κατοχύρωσή τους εντός του τουρκικού κράτους. Αυτό, όπως εξήγησε, σημαίνει ότι οι τουρκικές κυβερνήσεις στο εξής δεν θα δεσμεύονται μόνο πολιτικά ή ιδεολογικά από το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», αλλά και θεσμικά. Κάθε υποχώρηση, τόνισε, θα μπορεί να εμφανίζεται στο εσωτερικό της Τουρκίας ως παράδοση κυριαρχίας.
«Η Τουρκία κάνει νόμο την αναθεώρηση»
Πώς βλέπετε την απόφαση της Τουρκίας να νομοθετήσει τη «Γαλάζια Πατρίδα»;
«Πρόκειται για τη φυσιολογική εξέλιξη της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας και, ταυτόχρονα, για αποτέλεσμα του εξευμενισμού των Αθηνών. Μέχρι σήμερα, όπως είπε, υπήρχαν πολιτικές θέσεις, αποφάσεις και κατευθύνσεις μέσω του τουρκικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Τώρα όμως οι διεκδικήσεις αυτές —η αμφισβήτηση της επήρειας των ελληνικών νησιών, η προώθηση μέχρι τον 25ο μεσημβρινό, η άρνηση της μέσης γραμμής και η λογική των γκρίζων ζωνών— γίνονται νόμος του τουρκικού κράτους.
Ααυτό σημαίνει ότι η Τουρκία θα εμφανίζει τις αξιώσεις της ως ζήτημα κυριαρχίας. Θα μπορεί να λέει ότι η Ελλάδα δεν σέβεται την τουρκική κυριαρχία, όπως την αντιλαμβάνεται η Άγκυρα. Και επειδή το διεθνές δίκαιο δεν επιβάλλεται αυτόματα σε ένα άναρχο διεθνές σύστημα, η Τουρκία θα χρησιμοποιεί τη νομοθεσία της ως εργαλείο πίεσης».
Τα όπλα της Ελλάδας και το δίλημμα της Κύπρου
Η Ελλάδα έχει εξοπλιστεί με Rafale, Belharra, Viper. Τι σημαίνουν όλα αυτά αν η Τουρκία προχωρά σε θεσμοθέτηση διεκδικήσεων;
«Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η ύπαρξη οπλικών συστημάτων, αλλά η πολιτική βούληση και το επιχειρησιακό σχέδιο χρήσης τους. Αν η Τουρκία δημιουργήσει κρίση στο Αιγαίο, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι έτοιμη να υπερασπιστεί κυριαρχικά και ειδικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Εδώ υπάρχει ένα μεγάλο στρατηγικό δίλημμα: η Τουρκία μπορεί να μεταφέρει το πεδίο πίεσης από το Αιγαίο στην Κύπρο. Αν η Άγκυρα δει ότι κινδυνεύει να υποστεί κόστος στο Αιγαίο, ένας Τούρκος στρατηγός θα μπορούσε να μεταφέρει την κρίση στην Κύπρο, όπου η Άγκυρα έχει ήδη μετατρέψει τα κατεχόμενα σε στρατιωτικό «αστακό».
Εδώ καιρό οι κατοχικές δυνάμεις ενισχύονται με τουρκικά αντιαεροπορικά συστήματα HISAR, πολλαπλούς εκτοξευτές ρουκετών με βεληνεκές περίπου 120 χλμ.. Η Κύπρος, είναι εγκλωβισμένη και η Ελλάδα, σε περίπτωση κρίσης, θα βρεθεί μπροστά σε τραγικά διλήμματα».
Η τουρκική απάντηση στον άξονα Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ
Η Τουρκία παρουσιάζει το νομοσχέδιο ως απάντηση στη σύγκλιση Αθήνας και Ιερουσαλήμ. Ισχύει;
«Η Τουρκία θεωρεί τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ απειλή για το μαλακό της υπογάστριο. Γι’ αυτό επιχειρεί να εμφανίσει τη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» ως αμυντική ενέργεια έναντι υποτιθέμενης περικύκλωσης.
Η Άγκυρα λειτουργεί με δύο τρόπους: είτε μέσω της «σκιάς της ισχύος», δηλαδή με απειλές, γκρίζες ζώνες και κρίσεις ήπιας έντασης, είτε με πραγματική χρήση ισχύος, όπως συνέβη το 1974, στα Ίμια, στην Κάσο και σε πρόσφατα περιστατικά παρενόχλησης ως παραδείγματα αυτής της μεθόδου.
Από τον Ιούνιο και μετά, η τουρκική αντιπολίτευση θα μπορεί να κατηγορεί οποιαδήποτε τουρκική κυβέρνηση για υποχώρηση από θεσμοθετημένα «κυριαρχικά δικαιώματα». Αυτό θα σκληρύνει ακόμη περισσότερο το τουρκικό πολιτικό σύστημα».
«Η Κύπρος χρειάζεται Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα»
Στα άρθρα σας μιλάτε για τουρκικά τόξα που περικυκλώνουν την Ελλάδα και απομονώνουν την Κύπρο. Τι πρέπει να κάνουν άμεσα Αθήνα και Λευκωσία;
«Είναι τραγικό το γεγονός ότι δεν βρίσκεται σε πλήρη εφαρμογή το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα Ελλάδας–Κύπρου. Οι κρίσεις στην περιοχή, ακόμη και αυτές που σχετίζονται με το Ιράν, αποδεικνύουν ότι το δόγμα αυτό δεν είναι χρήσιμο μόνο έναντι της Τουρκίας, αλλά και για τους συμμάχους, Ευρωπαίους, Αμερικανούς και ΝΑΤΟϊκούς.
Σας θυμίζω, ότι το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ε.Ε. το επικαλούμαι από το 2009. Κατά την άποψή του, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει ακόμη αποσαφηνίσει πώς εφαρμόζεται πρακτικά η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, ούτε διαθέτει επαρκείς στρατιωτικούς μηχανισμούς. Γι’ αυτό τα κράτη πρέπει να έχουν δική τους αποτρεπτική ικανότητα.
Η Τουρκία δεν μπορεί να συμμετέχει σε συλλογικό σύστημα ασφάλειας όσο παραμένει κατοχική δύναμη στην Κύπρο. Δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα σύμμαχος και κατακτητής».
Κυπριακό: «Δεν πάμε σε βιώσιμη λύση αλλά σε τουρκικές προδιαγραφές»
Μέσα σε όλα αυτά ακούμε για παράθυρο ευκαιρίας στο Κυπριακό. Ποιά είναι η εκτίμησή σας;
«Αν η Τουρκία θέλει πραγματικά βιώσιμη λύση, γιατί ενισχύει στρατιωτικά τα κατεχόμενα; Γιατί μεταφέρει νέα ραντάρ, πυροβολαρχίες, συστήματα αέρος και εδάφους; Και πώς μπορεί να συζητείται λύση όταν η Άγκυρα θεσμοθετεί θαλάσσιες διεκδικήσεις που θα αφήνουν στην Κυπριακή Δημοκρατία ελάχιστο χώρο δικαιωμάτων;
Οι υφιστάμενες συγκλίσεις δεν οδηγούν σε πραγματική ομοσπονδία, αλλά σε συνομοσπονδιακή δομή, όπου δημιουργούνται μια σειρά ζητημάτων όπως η ψήφος των Ελληνοκυπρίων στον βορρά, το κατάλοιπο εξουσίας, η εκ περιτροπής προεδρία και η διχοτόμηση της εκτελεστικής εξουσίας.
Η λέξη «λύση» λειτουργεί ως ελκυστικό περιτύλιγμα, χωρίς να εξηγείται στους πολίτες ποιο είναι το πραγματικό περιεχόμενο. Δεν αποκλείεται να επαναληφθεί ένα σκηνικό τύπου σχεδίου Ανάν, με την Κύπρο υπό πίεση να αποδεχθεί λύση τουρκικών προδιαγραφών».
«Ζούμε υβριδική πολιτική περίοδο»
Τα ζητήματα αυτά συζητούνται στην Κύπρο ενόψει εκλογών;
«Η Κύπρος έχει προεδρικό και όχι κοινοβουλευτικό σύστημα. Η Βουλή έχει ρόλο, αλλά δεν είναι κυβερνώσα Βουλή όπως σε άλλα συστήματα.
Κύπρος και Ελλάδα ζουν μια υβριδική πολιτική περίοδο, όπου απουσιάζουν η σοβαρή τεκμηρίωση και η ουσιαστική συζήτηση. Η πολιτική υποκαθίσταται από σποτ, TikTok, κοκορομαχίες και χαβαλέ».
Το ηλεκτρικό καλώδιο και η τουρκική απειλή
Τι συμβαίνει με την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου; Την απειλεί η Τουρκία ή δεν τη θέλουν Αθήνα και Λευκωσία;
«Το θέμα του καλωδίου είναι έργο ύψιστης γεωπολιτικής σημασίας. Αν δεν το κάνει ο Ελληνισμός μελλοντικά θα το διεκδικήσει η Τουρκία για να ενισχύσει τη δική της γεωπολιτική θέση.
Εξαρχής, υπήρχαν κενά στη βιωσιμότητα, στις τεχνικές λεπτομέρειες, στις οικονομικές μελέτες και κυρίως στη γεωπολιτική και στρατιωτική υποστήριξη του έργου. Υπάρχουν συμφέροντα σε Αθήνα και Λευκωσία που είτε προωθούν είτε τορπιλίζουν το έργο.
Μετά τη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», η πόντιση του καλωδίου θα γίνει δυσκολότερη. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η Κάσος, αλλά και η θαλάσσια περιοχή έξω από την Κύπρο. Θα σπεύσει η Ελλάδα να υπερασπιστεί την πόντιση του καλωδίου κοντά στην Κύπρο, από τη στιγμή που η Κυπριακή Δημοκρατία δεν διαθέτει επαρκές ναυτικό;
Το ζήτημα πρέπει να τεθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με ρητή αναφορά ότι πρόκειται για ευρωπαϊκό έργο και ότι οποιαδήποτε στρατιωτική παρεμπόδιση από την Τουρκία θα ενεργοποιεί ευρωπαϊκή αντίδραση, περιλαμβανομένου του άρθρου 42.7».
EastMed, IMEC και Ισραήλ
Να περιμένουμε εξελίξεις σε IMEC, EastMed και ηλεκτρική διασύνδεση;
«Στην υπόθεση του EastMed έγιναν πανηγυρικές διακηρύξεις, αλλά το έργο ουσιαστικά μπλοκαρίστηκε πολιτικά. Πολλές δηλώσεις, αλλά υπήρχε έλλειψη σκληρής στρατηγικής εφαρμογής.
Οι Ισραηλινοί λένε στην ελληνική και κυπριακή πλευρά ότι όσα αφορούν την Τουρκία είναι ελληνική και κυπριακή υπόθεση. Δεν πρόκειται να εμπλακούν σε κρίση ή πόλεμο με την Τουρκία για λογαριασμό της Ελλάδας ή της Κύπρου.
Συνεπώς, οι διακηρύξεις Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ έχουν αξία μόνο αν συνοδεύονται από δυνατότητα προστασίας των έργων και των διαδρόμων».
Οι ισραηλινές εταιρείες στα κατεχόμενα
Πώς αξιολογείτε τη σχέση με το Ισραήλ, ενώ υπάρχουν ισραηλινές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στα κατεχόμενα;
«Πρόκειται για πραγματικό πρόβλημα. Υπάρχουν ισραηλινές ιδιωτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στα κατεχόμενα και εμπλέκονται σε αγορές ή αξιοποίηση ελληνοκυπριακών περιουσιών. Το ισραηλινό κράτος, υπερασπίζεται τους πολίτες του, ανεξάρτητα από τις σχέσεις του με την Κύπρο και την Ελλάδα.
Η ουσία είναι ότι το Ισραήλ θα εμπιστευθεί περισσότερο Ελλάδα και Κύπρο μόνο αν αυτές αποδείξουν ότι είναι σοβαρές, αξιόπιστες και ικανές να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους.
Πως θα υπερασπιστούν τα συμφέροντάς τους; Με μια σειρά κινήσεων:
- να μην αποχωρήσουν οι ελληνικές ναυτικές δυνάμεις που βρίσκονται πέριξ της Κύπρου,
- να μην αποχωρήσουν οι ελληνικές ναυτικές δυνάμεις που βρίσκονται πέριξ της Κύπρου,
- να παραμείνουν ελληνικά μαχητικά όσο συνεχίζεται η κατοχή,
- να θεσμοθετηθεί ομάδα ευρωπαϊκών δυνάμεων στην περιοχή ως υποσύστημα ασφάλειας,
- να χρησιμοποιηθεί ως στρατηγείο η βάση «Ανδρέας Παπανδρέου»,
- να προχωρήσει ο εκσυγχρονισμός της βάσης με αμερικανικά κεφάλαια,
- να προχωρήσουν οι διαδικασίες για τη ναυτική βάση στο Μαρί.
«Ένα συν ένα δεν κάνουν δύο — κάνουν πολλαπλασιασμό ισχύος»
Ο κ. Χαραλαμπίδης υπογράμμισε ότι οι συντελεστές ισχύος από την Ελλάδα μέχρι την Κύπρο δεν λειτουργούν προσθετικά αλλά πολλαπλασιαστικά. Αν Ελλάδα και Κύπρος κινηθούν συντονισμένα, με θεσμοθετημένο Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα, αεροναυτική παρουσία, βάσεις, ευρωπαϊκή εμπλοκή και σαφή πολιτική βούληση, τότε η αποτρεπτική τους ισχύς αυξάνεται εκθετικά.
Σήμερα, όπως είπε, υπάρχουν πολλές διακηρύξεις αλλά λίγη θεσμική πράξη. Φίλοι και αντίπαλοι περιμένουν να δουν αν Αθήνα και Λευκωσία εννοούν όσα λένε.
Ευρώπη, συμφέροντα και ελληνικές αυταπάτες
Ποια Ευρώπη μπορεί να στηρίξει Ελλάδα και Κύπρο, όταν χώρες όπως Ισπανία και Ιταλία κάνουν συμφωνίες με την Τουρκία;
Ο κ. Χαραλαμπίδης είπε ότι δεν έχει αυταπάτες για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρώπη, όπως την παρουσίαζαν σε Ελλάδα και Κύπρο, δεν υπάρχει. Είναι ένας χώρος συμφερόντων, στον οποίο πρέπει να ξέρεις να διεκδικείς. Αν δεν μπορείς να διεκδικήσεις, δεν φταίνε μόνο οι ξένοι.
Άσκησε κριτική και στις ελληνικές και κυπριακές παθογένειες: σκάνδαλα, κακή διαχείριση, ανεπάρκεια πολιτικού προσωπικού και ευθύνη των πολιτών που δεν επιλέγουν τους άξιους και τους άριστους.
«Η δημοκρατία λειτουργεί υβριδικά — πρέπει να την προστατεύσουμε»
Στο κλείσιμο, ο κ. Χαραλαμπίδης προειδοποίησε ότι η δημοκρατία λειτουργεί πλέον υβριδικά. Η σοβαρότητα, η εμπειρία και η γνώση έχουν υποχωρήσει μπροστά στην εικόνα, στην επικοινωνία και στον λαϊκισμό. Τόνισε όμως ότι η μάχη δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί.
Χρησιμοποίησε την εικόνα του γιατρού και του ασθενούς: ο γιατρός λέει στον ασθενή την ασθένειά του, αλλά ο ασθενής δεν θέλει να την παραδεχθεί. Έτσι και ο Ελληνισμός, είπε, άκουγε επί χρόνια προειδοποιήσεις για την τουρκική αναθεωρητική πολιτική, αλλά πολλοί τις αγνοούσαν. Τώρα, όπως σημείωσε, όλοι εμφανίζονται σοφοί εκ των υστέρων.
Επίλογος – Συμπεράσματα
Το συμπέρασμα από τη συνέντευξη του Γιάννου Χαραλαμπίδη στο International Institute of Strategy είναι, ότι η Τουρκία δεν κινείται αποσπασματικά. Θεσμοθετεί, εξοπλίζει, πιέζει, δοκιμάζει και δημιουργεί τετελεσμένα. Από το Αιγαίο μέχρι την Κύπρο και από το ηλεκτρικό καλώδιο μέχρι τα κατεχόμενα, η Άγκυρα λειτουργεί με ενιαία στρατηγική.
Απέναντι σε αυτήν τη στρατηγική, Ελλάδα και Κύπρος δεν μπορούν να απαντούν μόνο με διακηρύξεις, ευχολόγια και επικοινωνιακές κινήσεις. Χρειάζονται θεσμοθετημένο Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα, ενεργοποίηση ευρωπαϊκών ρητρών, αεροναυτική παρουσία, βάσεις, αποτροπή, σοβαρή πολιτική ηγεσία και εθνική συνεννόηση.
Το πιο σκληρό μήνυμα της συνέντευξης ήταν ότι οι σύμμαχοι σέβονται εκείνους που πρώτα σέβονται και υπερασπίζονται τον εαυτό τους. Η Τουρκία έχει στρατηγική. Το ερώτημα είναι αν ο Ελληνισμός θα αποκτήσει επιτέλους τη δική του.
Δείτε τη συνέντευξη:
