Μια συζήτηση με έντονο γεωπολιτικό βάθος φιλοξένησε το International Institute of Strategy, με καλεσμένο τον διδάκτορα Γεωπολιτικής, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων, αναλυτή του Alpha και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων, Γιώργο Φίλη.
Στη συνέντευξη με τους Ανδρέα Μουντζουρούλια και Χρήστο Κωνσταντινίδη, ο Γιώργος Φίλης ανέλυσε τη σημασία της ομιλίας του Ισραηλινού αναλυτή Σάι Γκαλ στην Αθήνα, τη νέα στρατηγική σύγκλιση Ελλάδας–Ισραήλ, την Τουρκία ως κοινή απειλή, το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ, την Κύπρο, τη Γαλλία, την Ινδία και την ανάγκη η Ελλάδα να περάσει από τη λογική της «ψωροκώσταινας» στη λογική της σοβαρής αποτροπής.
Πώς είδατε την ομιλία του Σάι Γκαλ στην εκδήλωση του IIS με το ΕΛΙΣΜΕ;
Ήταν μια εκδήλωση υψηλού επιπέδου, με πρώην υπουργούς Άμυνας, βουλευτές, διπλωμάτες, στρατιωτικούς και αναλυτές. Ο Σάι Γκαλ έκανε μια μακροσκοπική ανάλυση που έθεσε την Ελλάδα στο κέντρο των εξελίξεων.
Το βασικό είναι ότι ανέδειξε τον Ελληνισμό ως κεντρικό άξονα, μαζί με το Ισραήλ, για τη διαμόρφωση της ισορροπίας δυνάμεων όχι μόνο στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά σε έναν ευρύτερο χώρο που ξεκινά από την Ινδία, περνά από τον Περσικό Κόλπο, την Ερυθρά Θάλασσα, την Ανατολική Μεσόγειο και φτάνει μέχρι τη Δυτική Μεσόγειο και τη Γαλλία.
Η Ελλάδα δεν είναι «ψωροκώσταινα». Αν μας πείθουν ότι είμαστε μικροί, τότε θα λειτουργούμε ως μικροί. Ο Γκαλ είπε καθαρά ότι η γεωπολιτική αξία της Ελλάδας είναι τεράστια.
Το Ισραήλ βλέπει πλέον την Τουρκία ως απειλή;
Ναι, και μάλιστα πολύ σοβαρή. Ο Σάι Γκαλ ήταν ξεκάθαρος ότι ακόμη κι αν αλλάξει καθεστώς στην Τουρκία, δεν σημαίνει πως το Ισραήλ θα επιστρέψει στις σχέσεις που είχε με την Άγκυρα τη δεκαετία του ’90.
Οι ίδιοι οι Ισραηλινοί αναγνωρίζουν πλέον ότι έκαναν λάθος όταν βοήθησαν την Τουρκία στο παρελθόν, σε εξοπλισμούς, τεχνολογία και στρατιωτική συνεργασία. Η αντίστροφη μέτρηση άρχισε από το επεισόδιο του Mavi Marmara το 2010.
Η Τουρκία εξελίχθηκε σε δύναμη που απειλεί το Ισραήλ. Και για μένα, σε σχέση με το Ιράν, η Τουρκία είναι μεγαλύτερη απειλή, διότι έχει προσβάσεις στη Δύση, στο ΝΑΤΟ, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στις ΗΠΑ.
Γιατί το Ισραήλ χρειάζεται την Ελλάδα;
Οι Ισραηλινοί δεν μας χρειάζονται για τη Γάζα, ούτε για τη Συρία, ούτε για το Ιράν. Αυτά τα διαχειρίζονται μόνοι τους, μαζί με τους Αμερικανούς όπου χρειάζεται.
Μας χρειάζονται για την Τουρκία. Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι το στρατηγικό βάθος του Ισραήλ προς τη Δύση. Είμαστε η γραμμή ζωής του Ισραήλ. Αν έκλειναν Ελλάδα και Κύπρος, το Ισραήλ θα είχε τεράστιο πρόβλημα ανεφοδιασμού και σύνδεσης με τη Δύση.
Η γεωγραφία δεν έχει πάψει να μετρά. Και η γεωγραφία λέει ότι Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ έχουν πλήρη σύμπλευση συμφερόντων αυτή τη στιγμή.
Τι σημαίνει η τουρκική ρητορική περί περικύκλωσης;
Αυτό λέγεται προβολή. Η Τουρκία κατηγορεί τους άλλους ότι της κάνουν αυτό που η ίδια προσπαθεί να κάνει στους γείτονές της.
Δεν γίνεται να σκάβεις τον λάκκο του άλλου και να περιμένεις ο άλλος να σου πετάει λουλούδια. Οι Τούρκοι γκρινιάζουν όταν βλέπουν απέναντί τους μια αντίδραση στην πολιτική που οι ίδιοι εφαρμόζουν.
Η Τουρκία προσπαθεί να περικυκλώσει, να πιέσει, να ελέγξει. Όταν όμως βλέπει Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ, Γαλλία, Αίγυπτο και Ινδία να συνδέονται, φοβάται.
Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ μπορεί να προστατεύσει την Τουρκία αν η ίδια παίζει διπλό παιχνίδι;
Το Άρθρο 5 δεν είναι κουμπί που το πατάς όποτε σε συμφέρει. Προϋποθέτει υπευθυνότητα και συμμαχική συμπεριφορά.
Δεν μπορείς να φιλοξενείς, να στηρίζεις ή να ανέχεσαι δομές που σχετίζονται με τρομοκρατικές οργανώσεις και μετά να επικαλείσαι το Άρθρο 5. Δεν μπορείς να τινάζεις την περιοχή στον αέρα και μετά να λες «είμαι μέλος του ΝΑΤΟ, προστατεύστε με».
Πρώτα έχεις ευθύνη. Μετά ζητάς προστασία.
Πού πάει η κρίση με το Ιράν;
Οι στρατιωτικές συγκεντρώσεις στην περιοχή δείχνουν ότι πολεμικές επιχειρήσεις επίκεινται. Μιλώντας με ανθρώπους που γνωρίζουν στρατιωτικά δεδομένα και έχουν εικόνα από νατοϊκά περιβάλλοντα, η εκτίμηση είναι ότι η κατάσταση δεν τελειώνει εδώ.
Το Ισραήλ θα συνεχίσει, ακόμη κι αν οι ΗΠΑ κάποια στιγμή θελήσουν να σταματήσουν ή να επιβραδύνουν. Η εμπειρία μετά την 7η Οκτωβρίου δείχνει ότι τελικά οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολουθούν, έστω με καθυστέρηση, τα βασικά ζητούμενα του Ισραήλ.
Αν υπάρξει κλείσιμο ή σοβαρή κρίση στα Στενά του Ορμούζ, δεν θα μιλάμε μόνο για πετρέλαιο. Θα μιλάμε για αεροπορικά καύσιμα, λιπάσματα, τρόφιμα, εφοδιαστικές αλυσίδες και παγκόσμια οικονομική πίεση.
Πώς εμπλέκεται η Κίνα σε αυτή τη μεγάλη εικόνα;
Η στρατηγική των ΗΠΑ, όσο κι αν κάποιοι εστιάζουν μόνο στον τρόπο που μιλά ο Τραμπ, έχει σαφή στόχο: να αυξήσει το κόστος παραγωγής της Κίνας και να επιβραδύνει την άνοδό της.
Τα σημεία πνιγμού είναι πολλά: Ορμούζ, Γροιλανδία, Αρκτικός Κύκλος, θαλάσσιες οδοί, ενεργειακές ροές. Αν η ενέργεια γίνει ακριβότερη για την Κίνα, η παραγωγή της γίνεται λιγότερο ανταγωνιστική.
Η Ρωσία επίσης ωφελείται από την κατατριβή της Δύσης. Με τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Κίνα ήταν σημαντική για τη Ρωσία. Με τη νέα κρίση, η Ρωσία γίνεται πιο σημαντική για την Κίνα. Η σχέση Μόσχας–Πεκίνου εξισορροπείται.
Ποια πρέπει να είναι η στάση της Ελλάδας;
Η Ελλάδα πρέπει να πάψει να λειτουργεί φοβικά. Πρέπει να σκεφτεί στρατηγικά, μακροπρόθεσμα και με όραμα.
Με τη Γαλλία πρέπει να πάμε σε πολύ βαθύτερη συνεργασία. Να συζητήσουμε σοβαρά για υποβρύχια Barracuda, για επιπλέον εξοπλιστικά πακέτα, για μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, για είσοδο της Ελλάδας στην πυρηνική τεχνολογία.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός είπε ότι πρέπει να μπούμε στην πυρηνική τεχνολογία. Έστω και αργά, είναι σωστό. Πρέπει να φύγουμε από τα «πράσινα άλογα» και να πάμε στην πραγματικότητα.
Μιλάτε για πυρηνική τεχνολογία ως ενεργειακή επιλογή ή και ως στρατηγική αποτροπή;
Πρώτα μιλάμε για τεχνολογία, γνώση, υποδομές και στρατηγική κουλτούρα. Δεν λέω να αποκτήσει η Ελλάδα πυρηνικό όπλο αύριο το πρωί. Λέω ότι δεν μπορούμε να είμαστε έξω από αυτή τη συζήτηση όταν η Τουρκία θέλει ξεκάθαρα να γίνει πυρηνική δύναμη.
Το πυρηνικό όπλο, ακόμη κι όταν δεν χρησιμοποιείται, είναι πολιτικό εργαλείο. Αν η Τουρκία φτάσει εκεί, δεν γίνεται εμείς να τρέχουμε τελευταία στιγμή να βρούμε ποιος θα μας προστατεύσει.
Πρέπει να μας παίρνουν σοβαρά. Πρέπει να μας φοβηθούν. Αυτή τη στιγμή οι Τούρκοι ήδη φοβούνται με τρεις φρεγάτες, με F-16 στην Κύπρο, με συμφωνίες Ελλάδας–Ισραήλ και Ελλάδας–Γαλλίας. Φανταστείτε τι θα γίνει αν κάνουμε κάτι ακόμη πιο σοβαρό.
Αν δεν προχωρήσει η Γαλλία;
Τότε να δούμε Ισραήλ. Αν όχι Ισραήλ, να δούμε Ινδία. Πρέπει να ανοίξουμε σοβαρό στρατηγικό διάλογο με χώρες που έχουν συμφέροντα στην περιοχή και δυνατότητες να μας βοηθήσουν.
Δεν πρέπει να έχουμε μικρομεγαλισμό, αλλά ούτε και φοβικό σύνδρομο. Η Ελλάδα έχει γεωγραφία, ισχύ, συμμαχίες και ρόλο. Το θέμα είναι αν θα τα αξιοποιήσει.
Η συνέντευξη του Γιώργου Φίλη στο International Institute of Strategy ανέδειξε ένα βασικό συμπέρασμα. Η Ελλάδα δεν έχει πλέον την πολυτέλεια της παθητικής αναμονής.
Η Τουρκία κινείται επιθετικά, το Ισραήλ βλέπει την Άγκυρα ως στρατηγική απειλή, η Κύπρος αναδεικνύεται σε κόμβο ασφαλείας, το Ιράν και ο Περσικός Κόλπος επηρεάζουν ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία, ενώ η μεγάλη αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας περνά μέσα από τα ενεργειακά και θαλάσσια περάσματα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Γιώργος Φίλης υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτοπεποίθηση, βαθύτερες συμμαχίες και πραγματική αποτροπή. Όχι με συνθήματα, αλλά με όπλα, τεχνολογία, υποδομές, ενέργεια και πολιτική βούληση.
Δείτε τη συνέντευξη
